Ons onderwijssysteem is afgekeken van de lopende band uit het industriële tijdperk. Binnen korte tijd werd veel handwerk door machines uitgevoerd. We stopten iets aan het begin in het productieproces en aan het einde rolde er iets uit. Wat een uitvinding die lopende band. Zeker als we precies wisten wat de input was, konden we de standaard output voorstellen en zo de kwaliteit hoog houden. En wat konden we het management van controle en beheersing goed organiseren. Elke machine had een toezichthouder en de opzichter had iedereen strak onder de duim.

De school als lopende band was een logische keuze in de tijd, want het onderwijs was nog helemaal niet georganiseerd. Op basis van leeftijd verdelen we kinderen in klassen, zetten er een toezichthouder op die we leraar noemen, bepalen strakke schooltijden inclusief pauze en iedereen moet in een bepaald tempo de leerstof doorlopen. De opzichter (schoolbestuur en inspectie) controleren of de output goed van kwaliteit is door (steeds meer) te kijken naar toetsresultaten.

Zo beschrijft Peter Senge in zijn boek ‘Lerende scholen’ onze erfenis van het onderwijssysteem wat sinds industriële revolutie nog steeds gehanteerd wordt. Maar het grote probleem is: geen enkel kind is hetzelfde en leert hetzelfde. Elk kind is uniek en dit past niet in een gestandaardiseerde omgeving met standaard input en dito output.

En natuurlijk proberen we door remedial teaching en plusklassen tegemoet te komen aan deze ‘probleemgevallen’, maar is de unieke leerling het probleem of zitten er ernstige ontwerpfouten in ons onderwijs? En wat kost het de maatschappij aan rugzakjes, uitvallende leerlingen en leraren met burn-outs?

Alleen een nieuwe visie op leerlinggericht onderwijs zal niet voldoende zijn, zegt Peter Senge. De school maakt onderdeel uit van de maatschappij en omdat iedereen onderwijs heeft ‘genoten’, hebben we er ook allemaal verstand van.

In de westerse wereld roept de politiek dat we een kenniseconomie moeten worden, maar de halfwaardetijd van kennis neemt steeds sneller af. En toch moeten we nog steeds hetzelfde leren als wat mijn ouders hebben gehad op school. Permanente educatie is nodig, maar ‘leren te leren’ wordt niet geleerd op de scholen. Gaan alleen zij die autodidactisch zijn het redden in de 21e eeuw?

De vraag is niet nieuw, dat weet ik ook. Maar welke hefboom is nodig om het onderwijssysteem een flinke duw in de goede richting te geven? Die vraag houdt me steeds meer bezig…