Al jaren roepen en lezen we veel over competentiegericht onderwijs, en het heeft me altijd nog een beetje verbaasd, dat het gebruik van e-portfolio, niet gelijk in die trend meeging. Gaat dat nu toch gebeuren? Ik zie namelijk de aandacht voor Mahara als e-portfoliosysteem steeds meer toenemen, zowel in de mailtjes als het aantal berichten op internet.

In deze blog zal ik niet Mahara gaan analyseren, dit heeft bijvoorbeeld Wytze Koopal al prima gedaan in zijn blog ‘Mahara: elegant eportfolio systeem‘. In deze blog wil ik vooral een aantal bronnen opnemen waarop je zelf mag beoordelen of Mahara aansluit bij jouw competentiegerichte onderwijs.

• Mahara presentation
• An introduction to Mahara (with audio)

Wil je zelf Mahara uitproberen, dan kan je dit doen op de volgende twee sites:

• http://demo.mahara.org
• http://mahara.avetica.nl

Het leuke is ook nog dat Mahara en Moodle erg goed aan elkaar gekoppeld kunnen worden. Zo kan een ingelogde Moodle-gebruiker direct doorklikken naar Mahara en is zijn account gelijk meegenomen. De combinatie Moodle/Mahara wordt daarom vaak Mahoodle genoemd!

Het artikel Weblogs didactisch verkeerd gebruiken van Wilfred Rubens gaat in op vijf didactische vergissingen die Ruth Reynards noemt bij het inzetten van weblogs in het onderwijs:

• Weblogs worden niet in de juiste context ingezet.
• De verwachte leerresultaten zijn onduidelijk. Zowel voor de docent als voor de lerende.
• De omgeving wordt misbruikt.
• De wijze van beoordelen is niet passend.
• Lerenden hebben onvoldoende tijd om te bloggen.

Wilfred sluit het artikel af met:

Je hoeft als docent niet met weblogs aan de slag. Maar als kritisch denken en zelfreflectie belangrijk zijn, dan is een weblog een heel handig medium. En ik heb het dan niet over zelfreflectie op het persoonlijk functioneren. Dat zou wat mij betreft niet ethisch zijn, en dus ook een vorm van misbruik van de omgeving. Voor dergelijke vormen van zelfreflectie hebben we namelijk het elektronisch portfolio.

Op zich is dit niet verkeerd, maar een weblog kan een zeer handige functie zijn binnen een elektronisch portfolio. De bijdragen die een student levert, moet alleen niet zichtbaar zijn voor de hele wereld. Als ik denk aan de mogelijkheden van Elgg, welke ook ingezet wordt als elektronisch portfolio, dan kan je voor elke bijdrage bepalen wie deze ziet: iedereen, alleen ingelogde gebruikers, een bepaald community of alleen jezelf.

Daarmee is het niet óf een weblog óf een elektronisch portfolio, maar beiden in één systeem. Zo moet bijvoorbeeld in het ontwikkelportfolio voor Kweekvijvertrajecten de cursisten bewijzen in hun portfolio dat zij competent zijn, en m.b.v. de weblog reflecteren zij op het leerproces. Bij elke bijdrage, weblog of document, geven zij aan wie dit mag zien.

Competentiegericht opleiden, een veelgebruikte term. Hoe geven we dit vorm via e-learning?

Ik ben een paar jaar geleden een landelijke opleiding tegengekomen die voorop met deze vorm van opleiden, maar een (zeer bekende) e-learningomgeving had die niet gebaseerd is op de sociaal-constructivistische manier van leren die nodig is bij competentiegericht opleiden. Daarnaast werd deze e-learningomgeving ook nog eens zeer beperkt gebruikt; documentje delen en een nieuwsberichtje plaatsen. Zonde van het (overheids)geld.

Het blijkt moeilijk om echt die principes door te voeren in een opleiding en daarbij de juiste e-learningomgeving bij te zoeken. Moodle voldoet zeer goed aan de principes van het sociaal-constructivisme. Maar voor de kweekvijvertrajecten, welke in de regio Dordrecht opgezet worden, heb ik toch duidelijk Elgg geadviseerd. Een stap verder dus om de e-learningomgeving aan te laten sluiten bij de visie op leren.

Wat is een kweekvijvertraject? Deze trajecten beogen enerzijds het potentieel van mogelijke leidinggevenden zichtbaar te maken, anderzijds leerkrachten de mogelijkheden te bieden om te overwegen een functie als leidinggevende in het onderwijs te realiseren. Een kweekvijvertrajecten omvat 1 jaar met een 9-tal bijeenkomsten van elk een dag door het jaar heen.

Middels Elgg worden de deelnemers gestuurd en gecoached door de docent. De deelnemers moeten zelf aantonen dat zij zich ontwikkelen en competent zijn in hun ontwikkelportfolio. De coach kan direct feedback geven op het uitwerken van de opdrachten door de deelnemers. De deelnemers zelf kunnen direct hun resultaten tonen en eventuele vragen stellen aan mededeelnemers of aan de docent. Reflecteren, presenteren, reageren en delen zijn de kernactiviteiten van de opleiding en Elgg ondersteunt dit naadloos.

In september 2008 start de eerste groep leerkrachten. Ik zal dus hier nog regelmatig terugkomen op deze leuke en innovatieve leertraject.

Waarom nu een digitaal portfolio? Welke meerwaarde heeft dit boven een papieren variant? Ondertussen bekende vragen die al snel boven tafel komen. Op diverse weblogs zijn al goede argumenten gegeven vóór een digitaal portfolio. Ik heb ze hieronder verzameld en aangevuld met eigen argumenten:

Leerproces

• Uit onderzoek blijkt dat studenten gemotiveerder zijn bij het werken met digitaal portfolio’s. Ze voelen zich meer eigenaar van het portfolio, onder andere omdat zij zelf kunnen bepalen wat zichtbaar is en niet en voor wie.
• Het leerproces is veel zichtbaarder en transparanter i.t.t. een papieren portfolio waar je eigenlijk pas een beeld krijgt als de student het portfolio inlevert.
• Omdat studenten weten dat hun leerproces direct gevolgd kan worden, zullen ze met meer aandacht werken aan hun competenties.
• Online coachen is mogelijk, dus snellere feedback van coach op bijdragen in het portfolio. En snellere feedback is goed voor de motivatie en leerproces van de studenten.
• Stagnatie in het leerproces kan eerder worden opgemerkt. Van september tot november niets doen en snel in december nog een paar documenten in het portfolio neerzetten, valt nu al in september op…
• Onderling reageren op elkaar bevordert het leerproces (samenwerkend leren).
• Meer mogelijkheden om te reflecteren en te reageren op anderen.
• Meerdere personen kunnen het portfolio bekijken, ook externen deskundigen en begeleiders.
• Het opnemen van multimedia (video, geluid) is mogelijk.
• Studenten kunnen makelijk feedback geven op elkaar.
• Gemakkelijk leggen van (hyper)linken naar verschillende bijdragen, bijdragen van anderen en externe bronnen op internet.
• Inhoud van het portfolio kan uit meer bestaan dan alleen documenten. Ook notities, weblogs en feedback op anderen zijn onderdeel van het portfolio.

Praktisch

• Vanaf elke pc met internetverbinding kan er gewerkt worden aan het portfolio (direct reflecteren wordt makkelijker).
• Een digitaal portfolio is voor meerdere personen inzichtelijk op elk moment vanaf elke plaats.
• Bijdragen in het digitaal portfolio zijn direct zichtbaar.
• Bij veel digitaal portfolio kan het eigen profiel worden ingevuld, een soort CV.
• Nooit (uitzonderingen daargelaten) bestanden kwijt.
• Altijd een actuele versie beschikbaar.
• Digitaal portfolio’s kunnen ook communicatie bieden, zoals fora en chat.
• Begeleider/coaches vinden het werken met digitaal portfolio’s veel gebruikersvriendelijker.
• Tijd- en plaatsonafhankelijk reageren op bijdragen.

Zelf vind ik het sterkste argument dat het leerproces veel transparanter wordt. De student is verantwoordelijk voor zijn eigen leerproces en dit wordt middels een digitaal portfolio veel inzichtelijker voor alle partijen.

Vandaag heb ik een leuk en goed gesprek met een klant, tevens oud-collega van de onderwijsbegeleidingsdienst. Hij gaat een opleiding verzorgen voor leerkrachten die zich willen ontwikkelen tot (midden)manager. Centrale vraag was: voldoet een ELO (Blackboard, Moodle…) aan de wensen bij deze opleiding? In de opleiding staat centraal:

• jezelf ontwikkelen
• werken aan je competenties
• eigen verantwoordelijkheid
• laten zien/bewijzen dat je competent bent

Al snel waren we er uit dat een ELO niet voldoet. Deze is namelijk cursusgericht en hij zocht iets anders. Ik heb hem toen verteld over Elgg en de principes waarop is opgebouwd en de manier waarop het beste zijn opleiding, ondersteund met Elgg, vormgegeven kan worden. Zijn conclusie: ik verwoordde eigenlijk zijn gedachten. Altijd leuk om te horen. Is marketing niet aansluiten bij de behoefte van de klant…

Op de weg naar huis, zat ik verder te denken. Welke (domein)naam geef je zoiets? Toch hoefde ik niet lang te zoeken, want hij had het telkens over portfolio’s en jezelf ontwikkelen, dus: ontwikkelportfolio.

Op de site van Digitale Didactiek staat het volgende geschreven over het ontwikkelportfolio:

Het ontwikkelportfolio. Dit is vooral bedoeld om de eigenaar van het portfolio (dat kan de student zijn, maar bijvoorbeeld ook een docent) een middel te geven om de eigen (professionele) ontwikkeling zichtbaar te maken. In een ontwikkelportfolio is het erg belangrijk dat de eigenaar reflecteert op de elementen die hij laat zien in dat portfolio. Het ontwikkelportfolio schrijf je dus vooral voor jezelf, waarbij een begeleider helpt bij het reflecteren op dat portfolio. Veelal bepaalt de eigenaar van het ontwikkelportfolio zelf wat hij in het portfolio opneemt.

Ontwikkelportfolio.nl is inmiddels vastgelegd, nu nog Elgg installeren. Gelukkig is Elgg 1.0 eergisteren uitgekomen.

Vandaag heb ik voor een klant van ons uit het voortgezet onderwijs het Exabis e-portfolio geïnstalleerd in hun Moodle-omgeving. Tegelijktijd heb ik dit ook gedaan op onze demonstratieomgeving. Ik heb hiervoor een aparte cursus Exabis e-portfolio aangemaakt waar iedereen zelf het e-portfolio kan uitproberen.

Het Exabis e-portfolio ziet er netjes uit. Het werkt met tabbladen en je kan er externe links, bestanden en aantekeningen in kwijt. Wel moet je eerst categorieën hebben aangemaakt waar dan de verschillende items onder gehangen kunnen worden. Als je voor categorieën het woord competenties neerzet (of zelfs veranderd in het Nederlands taalbestand), dan wordt het e-portfolio nog logischer.
Daarnaast is er een optie om informatie over jezelf te geven en kan je exporteren en importeren. Zo kan je direct  ingeleverde Moodle-opdrachten importeren. Dus geen onnodig gedoe met apart uploaden, hoewel dit uiteraard wel kan. Opvallend is dat je kan exporteren in SCORM-formaat. Ik wist niet dat dit al bestond. Je krijgt dan je e-portfolio in ZIP-formaat.

Elke externe link, bestand of aantekening kan je delen met anderen binnen de eigen Moodle-omgeving, je eigen cursus of zelfs met iedereen. Dit laatste is handig om je portfolio aan anderen te laten zien buiten Moodle.

Ik heb een paar eenvoudige zaken in dit e-portfolio geplaatst en deze gedeeld met iedereen via deze externe e-Portfolio-link: http://moodle.avetica.nl/blocks/exabis_eportfolio/extern.php?id=f2f33711.

Moodle zal zelf geen e-portfolio’s gaan bevatten. Het Exabis e-portfolio is daarom een mooie toevoeging en installeren is eenvoudig. Er staat op Moodle Docs een uitgebreide beschrijving van installatie en mogelijkheden.

Ben uiteraard wel benieuwd hoe het gebruikt gaat worden…

Elgg is een persoonlijke leeromgeving, of  “a sociale networking platform”. Ze hebben een nieuwe functionaliteit ingebouwd, namelijk Presentation. Je eigen werk presenteren op het internet met commentaar en feedback, is dus een e-portfolio. In deze (engelse) video wordt dit toegelicht.

Er is voor Moodle ook een plug-in geschreven, om bijvoorbeeld ingeleverde opdrachten vanuit Moodle rechtstreeks te plaatsen in Elgg. Een voorbeeld kan je bij deze Moodle-cursus bekijken.